EuroVelo 10-fietsroute in Polen: Velo Baltica in West-Pommeren

Image

Ooit R10, nu EuroVelo 10 of Velo Baltica

Tot de veranderingen die door West-Pommeren zijn doorgevoerd, behoort ook een nieuwe naam voor de route: Velo Baltica. Daarmee functioneert de kustfietsroute in West-Pommeren momenteel onder drie verschillende namen. De oudste naam, of misschien beter gezegd het symbool dat diep in het collectieve geheugen van Poolse fietstoeristen verankerd zit, is R10, die hier en daar langs de Oostzee nog steeds te vinden is. De nieuwe, officiële naam voor het volledige Poolse traject van de route, ook in het Pomeraanse woiwodschap, is EuroVelo 10, wat verwijst naar de opname in het netwerk van EuroVelo-fietsroutes onder toezicht van de European Cyclists’ Federation. Juist dankzij deze Europese status kon West-Pommeren aanspraak maken op EU-subsidies voor de herontwikkeling van de route. En dan is er nog de derde, nieuwste naam - Velo Baltica - een mooie, goed klinkende benaming die perfect past bij de trend om fietsroutes een “velo”-prefix te geven.

Image

EuroVelo 10 voor een vakantie of een weekend

De volledige Poolse lengte van EuroVelo 10, van Świnoujście tot Elbląg, bedraagt ongeveer 540 kilometer, waarvan circa 240 kilometer door West-Pommeren loopt. Een gemiddelde fietstoerist heeft 3 tot 4 dagen nodig om dit deel af te leggen, mits er onderweg ook tijd wordt genomen om bezienswaardigheden te bezoeken en interessante plekken te ontdekken. In de zomer is het hier vanzelfsprekend het drukst - volgens verschillende telpunten langs de route fietsen dagelijks duizenden mensen over de EuroVelo 10 in West-Pommeren. Maar Velo Baltica is ook een uitstekende inspiratie voor een lang fietsweekend in het voorjaar of najaar, of zelfs voor twee gewone tweedaagse weekenden verspreid over het jaar. Dankzij de goede treinverbindingen is het eenvoudig om de route op te splitsen in twee etappes van twee dagen: van Świnoujście naar Kołobrzeg en van Kołobrzeg naar Ustka. Dat is nog een reden om deze route te rekenen tot de beste fietsroutes van Polen.

Image

In de trein slechts zes fietsplaatsen

De tocht over EuroVelo 10 in West-Pommeren was voor mij ook een goede gelegenheid om te zien hoe het fietsvervoer per trein er tegenwoordig uitziet op zo’n populaire fietsroute. Het blijkt dat er in de middagtreinen vanuit de regio Gdańsk naar Kołobrzeg en Świnoujście - dus van een grote nabijgelegen agglomeratie naar de twee belangrijkste startpunten van de route - slechts 18 fietsplaatsen beschikbaar zijn (drie treinen met elk zes plaatsen). Buiten het hoogseizoen is dat wellicht voldoende, maar in de zomer, wanneer dagelijks duizenden fietsers gebruikmaken van de route, vormt dit beperkte aantal fietsplaatsen een duidelijk knelpunt in de bereikbaarheid van de kustroute. De situatie is iets beter bij treinen die vanuit het zuiden van Polen naar zee rijden. In de Intercity-trein van Kraków naar Świnoujście, waarmee ik vanuit Szczecin-Dąbie reisde, waren bijvoorbeeld 12 fietsplaatsen beschikbaar.

Image

Het begin van het Poolse deel van EuroVelo 10 in Świnoujście

Ik arriveerde in Świnoujście net voor zonsondergang. Van het perron van het treinstation naar de veerterminal, waar vier veerboten met de naam Bielik afwisselend naar de overkant van de Świna varen, is het slechts enkele tientallen meters lopen. De meeste passagiers zijn voetgangers en fietsers, al vervoerden de Bieliki tot juni 2023 ook nog honderden auto’s van stadsbewoners. Sinds juni is het autoverkeer verplaatst naar een nieuwe tunnel onder de Świna, die niet toegankelijk is voor voetgangers en fietsers. Opmerkelijk is dat plannen voor een tunnel tussen de twee delen van Swinemünde al in de jaren 1930 bestonden. Er werd zelfs een aannemer geselecteerd en de werkzaamheden gingen van start, maar enkele maanden later werden ze stopgezet en definitief verlaten door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

Image

Ik ging meteen richting het strand aan de noordoostelijke punt van het eiland Usedom, gemarkeerd door het symbool van Świnoujście - Stawa Młyny. Sommigen verwarren Stawa Młyny met een vuurtoren, anderen met een kleine windturbine. In werkelijkheid is het een puur nautisch navigatieteken dat de vaargeul naar de haven van Świnoujście aanduidt. Het werd - let wel - precies 150 jaar geleden gebouwd en trekt aan het einde van elke dag toeristen die wachten op het spectaculaire spel van licht en kleur wanneer de ondergaande zon de molen verlicht, en op een gedenkwaardige selfie van hun verblijf aan de Oostzee. Die dag stond ik zelf tussen hen en in het lage, herfstachtige zonlicht, dat bovendien prachtig weerspiegelde in het natte zand, kon ik snel een paar foto’s maken. In de zomer, met veel meer bezoekers, zou dat ongetwijfeld een stuk lastiger zijn geweest, zo niet onmogelijk.

Image

“Kilometer nul” aan de Pools-Duitse grens

De volgende ochtend begin ik mijn rit bij “kilometer nul” van Velo Baltica, precies op de grens tussen Polen en Duitsland. De voormalige grensovergang, die jaren geleden werd omgevormd tot ontmoetingsplek, is een populaire stop waar veel fietsers foto’s maken onder de symbolische vlaggen. Sommigen lopen zelfs via houten steigers langs de grens richting het strand. Ik hoop dat wie de Poolse kust al heeft afgefietst, in komende fietsseizoenen ook eens westwaarts zal rijden, richting Stralsund, Rostock of Lübeck, om de Ostseeküsten-Radweg te verkennen - het Duitse deel van de Oostzeefietsroute. Die is minstens zo mooi en interessant, en biedt bovendien uitstekende Duitse fietsinfrastructuur.

Image

Vanaf kilometer nul van de Poolse EuroVelo 10 fiets ik oostwaarts. Ik passeer de zoutgraduatietoren in Świnoujście, rijd de kustwijk binnen en vraag me af hoe Polen overkomt op fietstoeristen voor wie dit waarschijnlijk de eerste kennismaking met ons land is. Ik zou hen graag beschermen tegen de slechte reclame en schreeuwerige borden die werkelijk alle steden aan de Oostzee overspoelen. En ik zou het weinig comfortabele gedeelde wandel- en fietspad, dat fietsers in de eerste honderden meters door Świnoujście leidt, vervangen door een rit over de indrukwekkende Gezondheidspromenade - een multifunctionele, recreatieve wandel- en fietsruimte die parallel loopt aan de huidige route. Deze kilometerlange promenade werd in 2019 aangelegd en kreeg onder meer de titel Beste Openbare Ruimte van het West-Pommerse woiwodschap.

Image

De indrukwekkende Pruisische forten van de vesting Świnoujście

Bij het plannen van een vertrek in de ochtend uit Świnoujście is het goed om rekening te houden met de indrukwekkende Pruisische forten van de Vesting Świnoujście, waarvoor de stad bekendstaat. Twee van de vier forten zijn toegankelijk voor bezoekers - het uitgestrekte Fort West en het veel kleinere Fort Angel, beide direct gelegen aan de EuroVelo 10-fietsroute. De overige forten zijn niet toegankelijk: Fort I in Warszów werd in de jaren 1970 ontmanteld en Fort Gerhard is sinds april 2023 gesloten vanwege een toegangsverbod rond het in aanbouw zijnde LNG-terminalgebied in Świnoujście, ingesteld door de West-Pommerse woiwode. Alle forten werden gebouwd in het midden van de 19e eeuw, tijdens de oorlogen van Pruisen met Denemarken en Frankrijk, al begonnen de eerste Pruisische verdedigingswerken hier al in de 17e eeuw, tijdens Deense en Zweedse invasies van Pruisen. Voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de forten verder uitgebreid en militair gebruikt, aangezien Swinemünde toen de grootste haven van de nazi-Kriegsmarine aan de Oostzee was.

Image

De hoogste vuurtoren aan de Oostzee

Terwijl je over het fietspad langs de Świna richting de veerverbinding rijdt, vooral ter hoogte van Fort West en Fort Angel, loont het de moeite om af en toe naar de overkant van de rivier te kijken. Tussen hoge, moderne havenkranen, deels aan het zicht onttrokken, staat daar de vuurtoren van Świnoujście. Deze werd in dezelfde periode als de forten gebouwd, tussen 1854 en 1857, en is met zijn 68 meter de hoogste vuurtoren aan de Oostzee, en behoort bovendien tot de twintig hoogste ter wereld. Het is het eerste object in een reeks die samen de populaire vuurtorenroute langs de Poolse kust vormen. Helaas blijft, zolang de Russische agressie tegen Oekraïne voortduurt en het gebied rond de LNG-terminal gesloten is, het uitzicht vanaf de overkant de enige manier om de vuurtoren van Świnoujście te bekijken.

Image

De bouw van de LNG-terminal verandert het tracé

Aan de rand van Świnoujście stuit ik op informatie over een omleiding en een nieuw tracé van EuroVelo 10 - alles vanwege de eerder genoemde bouw van de LNG-terminal, een haveninstallatie voor het lossen van vloeibaar aardgas. In de buurt van de bouwplaats is het pad afgesloten, met bewaking door de spoorwegbeveiliging en de politie. Het alternatieve traject van Świnoujście naar de Ondergrondse Stad is waarschijnlijk het slechtste deel van de hele route. Het voert over bospaden die soms ongelijk en stenig zijn, en op plekken haastig zijn verstevigd om fietsers ten minste minimale omstandigheden te bieden voor een nooddoorgang. Het is niet goed, maar ook geen ramp. Wel voel je duidelijk dat dit een gedwongen, tijdelijke omleiding is, ver verwijderd van het beoogde karakter van EuroVelo 10 in West-Pommeren. Als kleine troost en afleiding zie ik boven mij een grote vogel cirkelen, herkenbaar aan zijn witte staart - een zeearend!

Image

Het eerste echt landschappelijke traject voor Międzyzdroje

Net voor Międzyzdroje kom ik het eerste van de nieuw aangelegde trajecten van de Oostzeefietsroute tegen. Om dit deel te bereiken, moet je bij de wegwijzer linksaf slaan en je fiets door het zand over een steile duinwal duwen. Eerst volgt een korte maar steile en zanderige klim, daarna een vergelijkbare afdaling, helaas met gevaarlijke wortels die als drempels fungeren, waarna je uitkomt op een meer dan twee kilometer lang grindfietspad langs zee. Fietsen hier is uitstekend - precies dit soort stukken trekken fietsers naar de Baltische route. Hoewel het fietspad grotendeels door een smalle strook kustbos van het strand wordt gescheiden, denk ik, ondanks dat ik hier bij mijn eerste bezoek werd verjaagd door een plotselinge regenbui, dat dit een van de meest herinnerde ervaringen zal zijn van een tocht langs de Oostzeekust. Veel fietsers zullen dit deel ongetwijfeld vergelijken met het spectaculaire traject van de R10-route op de Wislaschoorwal. Ongeveer halverwege dit segment heeft West-Pommeren een van zijn nieuwe fietsschuilplaatsen geplaatst, waar je effectief kunt schuilen tegen regen en wind.

Image

Op de wand van de fietsschuilplaats stuit ik opnieuw op route-informatie over een omleiding. Dit keer is de boodschap bedoeld voor fietsers die richting Świnoujście rijden en informeert zij over de omleiding rond de LNG-terminal die ik al heb gepasseerd. De gele noodkleur in plaats van het gebruikelijke oranje, en de Engelse en Duitse teksten trekken meteen de aandacht. Hoewel een legenda die de verschillende kleuren en soorten lijnen uitlegt de leesbaarheid nog zou verbeteren, getuigt alleen al de aanwezigheid van zulke verzorgde communicatiemiddelen langs de route van de volwassenheid van West-Pommeren op het gebied van fietstoerisme. Overigens is het vormgeven van de boodschap als een routebord een uitstekend idee - esthetisch, duidelijk en zeer coherent. Pas na thuiskomst scan ik de QR-code, bekijk de video waarnaar die leidt en ontdek dat… de bosvariant die ik intuïtief koos niet de aanbevolen route was. Toch blijf ik erbij: “mijn” bosvariant is beter en vooral een stuk veiliger dan de officieel voorgestelde.

Image

Fietsvriendelijke plekken in West-Pommeren

Een ander element dat laat zien hoe serieus West-Pommeren fietstoerisme benadert, is het netwerk van Fietsvriendelijke Plekken. Het gaat om bedrijven en instellingen die verschillende diensten aanbieden, waarvan het merendeel accommodaties zijn - campings, jeugdherbergen, hostels, pensions en hotels - waarbij de belangrijkste belofte aan fietsers het aanbieden van overnachting voor één nacht is, iets wat aan zee in de zomer niet altijd vanzelfsprekend is. Elk van deze plekken moet bovendien beschikken over een afsluitbare, veilige ruimte voor fietsen. Tot het netwerk van Fietsvriendelijke Plekken behoren ook eetgelegenheden, winkels en fietsservices. De volledige lijst is beschikbaar op de officiële website van het project Cycling the West Pomerania en in de nieuwe app, ook in kaartvorm. Belangrijk is bovendien dat elke Fietsvriendelijke Plek een duidelijk zichtbare lijst moet tonen met de dichtstbijzijnde fietsservices en een telefoonnummer - zoals deze lijst die bij restaurant Port in Międzywodzie hangt. Dergelijke informatie kan een fietser soms letterlijk redden.

Image

Overnachten voor één nacht in West-Pommeren

Het vinden van accommodaties voor één nacht is eenvoudig via boekingsplatforms met overnachtingen in West-Pommeren. Daar zijn ook opties te reserveren die vermeld staan op de officiële website van de EuroVelo 10-route. Fietsvriendelijke keuzes variëren van eenvoudige pensions tot hotels zoals het driesterren Hampton by Hilton in Świnoujście, met fietsenstalling in de ondergrondse parkeergarage, of het verzorgde Stawa Hostel in Świnoujście, met een afgesloten fietsenruimte en een reparatiepunt ter plaatse. Beide liggen aan het begin van de route in Świnoujście en zijn goede voorbeelden van fietsvriendelijke accommodaties. In de zomer is het verstandig om ruim van tevoren te reserveren vanwege de grote vraag. Veel verblijven aan zee zijn perfect voor momenten zoals die op deze foto.

Image

Kraampjes in plaats van een capsule in Międzyzdroje

Bij binnenkomst in Międzyzdroje vroeg ik me af of bij de pier van Międzyzdroje inmiddels een onderwatercapsule was gebouwd, waarmee bezoekers naar de bodem van de Oostzee zouden kunnen afdalen - een idee waarover ik enkele jaren geleden las bij een Duitse exploitant. De capsule is er echter nog steeds niet, en Międzyzdroje, dat ooit elegant op mij overkwam, oogt nu hetzelfde als veel andere kust-“badplaatsen”. Op het plein voor de pier wedijveren eetkraampjes om aandacht met zo groot mogelijke reclameborden; de omgeving van hotel Aurora is daar een schoolvoorbeeld van. Het elegante gebouw wordt omringd door horeca en “spiraalijs” (uiteraard samen met wafels) heeft zelfs het stijlvolle hotelbord verdrongen. Om over de pier van Międzyzdroje te lopen, moet je eerst door een commerciële passage vol goedkope import, tweedehandswinkels en loeiende disco polo-muziek, waarna je op de pier zelf opnieuw langs vergelijkbare paviljoens moet manoeuvreren. Ik ben ervan overtuigd dat de burgemeester en de ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor de esthetiek van het ooit elegante Międzyzdroje hun eigen pier niet bezoeken. En ik geef ze geen ongelijk.

Image

Aangename schemering in het Wolin Nationaal Park

Een grote houten poort langs de route aan de rand van Międzyzdroje markeert de entree van het Wolin Nationaal Park. Het dichte bos waar de weg doorheen loopt, is in de zomer zonder twijfel een zegen. In de vroege herfst hangt hier een aangenaam schemerige sfeer en het licht vergeelde struikgewas vormt een mooi contrast met de nog groene bladeren aan de bomen. Helaas vergeet ik een van de basisregels van reisplanning en arriveer ik in Wolin op een maandag. Dat betekent dat zowel het museum van het Wolin Nationaal Park in Międzyzdroje als het wisentenverblijf - een van de grootste attracties langs de route - gesloten zijn. Wat overblijft, is een eenzame, rustige rit door het prachtig wilde nationale park. Op een maandagochtend is het hier heerlijk, bijna onnatuurlijk stil. En het natuurlijke karakter van de weg stoort me totaal niet. Overigens is deze vaste maandagssluiting van de faciliteiten in het Wolin Nationaal Park uitzonderlijk onhandig. De meeste fietsers die, net als ik, in het weekend in Świnoujście aan de route beginnen, bereiken het Wolin Nationaal Park juist op maandag en treffen deze zeer aantrekkelijke plekken gesloten aan. Zou maandag in Wolin misschien vrijdag kunnen zijn?

Image

Nieuwe fietspaden voor toeristen

Tussen Wisełka, Kołczewo en Międzywodzie loopt de EuroVelo 10-route in West-Pommeren voor het eerst over nieuwe, geasfalteerde fietspaden die langs lokale openbare wegen zijn aangelegd. Ik ben geen grote fan van dit type fietspad voor fietstoerisme, omdat het niet de rust en het directe contact met de natuur biedt die fietsers vaak zoeken. In plaats daarvan dwingt het ons regelmatig om langs drukke autowegen te rijden, te midden van lawaai en uitlaatgassen. Tegelijk waardeer ik dat deze nieuwe fietspaden vaak parallelle, zanderige bospaden vervangen, waar de populaire R10-route ooit om bekendstond. Daarnaast zorgen ze ervoor dat fietsers, die voorheen het verkeer moesten delen met auto’s, niet langer gevaarlijk hoeven mee te rijden met intens vakantieverkeer. Samengevat vergroten dit soort investeringen de toegankelijkheid van fietsroutes voor meer veeleisende groepen, zoals gezinnen met kinderen, ouderen of mensen met een beperking, en Velo Baltica loopt bovendien niet al te vaak over dit soort trajecten.

Image

Het vergeten huis van Adolf Hitlers geliefde

Bij binnenkomst in Pobierowo wijk ik even van de route af en sta al snel voor een nogal ongebruikelijke en - gezien het onderwerp - vrij informele bezienswaardigheid. Het gaat om het huis van Eva Braun, de geliefde en latere vrouw van Adolf Hitler, tegenwoordig een verwaarloosd gebouw in een dicht bos, vlak bij de klifrand. Het informele karakter betekent dat er geen bewegwijzering is naar het huis van de partner van de kanselier van het Derde Rijk, waardoor navigatie via Google Maps het eenvoudigst is. Je kunt ook aan het einde van de Bałtycka-straat linksaf slaan en een zanderig bospad ongeveer 100 meter volgen. Er is geen bewijs dat Hitler hier ooit is geweest, maar bezoeken van een andere nazi-oorlogsmisdadiger - Hermann Göring, opperbevelhebber van de Luftwaffe - zijn wel bevestigd.

Image

Kustplaatsen verliezen hun tradities

En Pobierowo… In een verslag als dit zou ik het liefst alleen maar willen genieten van de sfeer van kustplaatsen, maar wanneer er niets is om van te genieten, voel ik ook een journalistieke plicht om dat te benoemen. Misschien was het juist in Pobierowo dat ik het sterkst voelde hoe de straten van badplaatsen tegenwoordig worden “ingericht”. Vrijwel alles is hier ondergeschikt aan het korte zomerseizoen, waardoor hoofdstraten de rest van het jaar feitelijk buiten gebruik raken. Juist in Pobierowo fiets je langs straten met aaneengeschakelde gesloten bars, winkels en kraampjes, die tot mei of juni alleen nog door de wind en door bouwvakkers worden bezocht, terwijl ergens verderop alweer een nieuw meerlaags appartementencomplex verrijst. Kustplaatsen verliezen massaal, voor onze ogen, hun oorspronkelijke karakter en tradities, en versmelten door gedachteloze, planloze bebouwing tot één grote architectonische chaos. Wat jammer dat we niet met dezelfde zorg voor onze kust omgaan als onze buren - de Duitsers en de Denen.

Image

De zee lag ooit twee kilometer verderop

Kort na Pobierowo doorkruist EuroVelo 10 Trzęsacz, met waarschijnlijk de bekendste en meest tot de verbeelding sprekende kerkruïne van Polen. Niet iedereen die deze plek bezoekt, beseft echter dat toen de kerk werd gebouwd - aan het begin van de 15e eeuw, zo’n 500 jaar geleden - de kustlijn maar liefst twee kilometer van de kerk in Trzęsacz verwijderd lag. In de eerste 250 jaar van het bestaan van de kerk nam de zee ongeveer 150 meter land weg; tegen 1750 was de afstand tot de kust geslonken tot slechts 58 meter. In 1874 bleef er nog maar één meter over en werd de laatste dienst gehouden, waarna het nog 27 jaar duurde voordat de eerste muur van de kerk in zee stortte. In 1930 stond alleen de zuidelijke muur nog op de klif, waarvan een klein deel in 1994 voor de laatste keer afbrak. Het lijkt erop dat het kleine, overgebleven fragment van de kerk in Trzęsacz, beschermd door speciale terrassen, nu werkelijk het laatste hoofdstuk markeert van dit bijzondere verhaal.

Image

Onder de mooie vuurtoren van Niechorze

Na een snelle passage door Rewal stop ik met plezier bij de mooie vuurtoren van Niechorze. Deze werd in 1866 gebouwd en staat hier al meer dan 150 jaar. De vuurtoren heeft de Tweede Wereldoorlog gelukkig overleefd, al ontsnapte hij maar net aan vernietiging door mijnen die door terugtrekkende Duitse troepen waren achtergelaten. Het bouwwerk is goed onderhouden en werd dit jaar gerenoveerd, inclusief schilderwerk en het vervangen van de raamkozijnen in de oorspronkelijke groene kleur. Een interessant detail is dat het draaiende lichtmechanisme afkomstig is van een Duitse onderzeeër en tot op de dag van vandaag betrouwbaar functioneert. Is dit mechanisme te zien vanaf het uitkijkplatform dat voor bezoekers toegankelijk is? Tot de aangename details rond de vuurtoren behoren ook de particuliere servicepaviljoens in de directe omgeving - duidelijk ontworpen in harmonie met de vuurtoren, met bakstenen gevels en groene luiken. Het kan dus wel. Ook het grote plaatsnaambord voor een souvenirfoto is slim gepositioneerd - een paar stappen achteruit volstaan om ook de charmante vuurtoren in beeld te krijgen.

Image

Fietspad langs de spoorlijn

Anderhalve kilometer na de vuurtoren van Niechorze begint opnieuw een “bijzonder” traject - dit keer loopt het pad langs de sporen van de kust-smalspoorlijn. Het geasfalteerde fietspad verbindt het station van de Kustsmalspoorlijn in Niechorze met het historische, meer dan honderd jaar oude station in Pogorzelica. Het is een aangenaam en vlot traject van ongeveer 10 kilometer langs de oevers van het Liwia Łuża-meer, met twee steigers die uitnodigen tot een korte pauze onderweg. Die pauze kan zelfs langer duren als je besluit met fiets en al in het kleine treintje te stappen. Na Pogorzelica volgt opnieuw een grindtraject door het kust-dennenbos, dat ik uiteindelijk in het donker afleg. Hoewel het pas vroege herfst is, zijn de dagen al merkbaar korter en zijn er nog steeds net zo veel bezienswaardigheden langs de route - helaas ontbreekt het mij aan tijd om alles te beleven wat Velo Baltica te bieden heeft.

Image

Schuilplaats met stroom en fietskluizen in Mrzeżyno

Net voor Mrzeżyno, in de buurt van een militair terrein, valt mij opnieuw een kenmerkend element van de fietsroutes in West-Pommeren op: een rustschuilplaats. De regio noemt dit zelfs een voorbeeldige rustplek, omdat fietsers hier gratis toegang hebben tot elektriciteit. Je hoeft alleen een USB-kabel of een gewone stekker mee te nemen om je telefoon, drone of fietscomputer op te laden. Stroom is beschikbaar van mei tot september en wordt buiten dat seizoen vanwege de weersomstandigheden uitgeschakeld. Tegelijk betekent de vrijwel open constructie, die nauwelijks zijwanden heeft, dat deze schuilplaats waarschijnlijk weinig bescherming biedt tegen de wind.

Image

In Mrzeżyno zelf, tegenover de hooggelegen Kerk van de Heilige Apostelen Petrus en Paulus, zie ik speciale fietskluizen. Deze zijn door de regio geplaatst en bedoeld om fietsers te helpen hun fiets veilig te stallen, zodat zij met alleen zonnebrand en een handdoek naar het strand kunnen gaan. Ook voor een overnachting zijn ze handig - je hoeft dan alleen een enkele fietstas mee te nemen, zonder zorgen of het hotel of pension wel een afgesloten fietsenruimte heeft. Het idee is uitstekend; vergelijkbare oplossingen zagen we al langs de Oder-Neisse-fietsroute in Frankfurt (Oder) of op de kastelenroute in de Loirevallei bij Angers. Vier kluizen zijn echter beslist te weinig, niet alleen voor de hele route maar zelfs voor één dorp. Bovendien vraag ik me af of elke fiets erin past, want op het eerste gezicht leek de breedte van de kluis duidelijk kleiner dan die van mijn trekkingstuur. Helaas kon ik dit niet controleren, omdat er ter plaatse geen informatie beschikbaar was over hoe je toegang tot de kluizen krijgt. Via de app kreeg ik later te horen dat de sleutels worden beheerd door het Sportcentrum van Mrzeżyno.

Image

Het gesloten luchtvaartmuseum in Rogowo

Wie informatie opzoekt over bezienswaardigheden langs de Oostzeefietsroute, komt al snel uit bij het Museum voor Luchtvaart- en Militaire Techniek in Rogowo. Het museum is gevestigd in een luchthavenhangar, een overblijfsel van het Duitse militaire vliegveld dat hier in de jaren 1930 werd aangelegd. Het vliegveld in Rogowo bediende zelfs watervliegtuigen, die landden op het nabijgelegen Resko Pomorskie-meer, op slechts enkele honderden meters afstand. Nog voor ik het dorp bereikte, sloeg ik af naar de op de kaart aangegeven locatie en… trof ik een grote, gesloten hangar aan. Gelukkig kon ik even praten met een voorbijlopende beheerder, die mij kort binnenliet, met het verzoek geen foto’s te maken. Jammer, want het interieur is indrukwekkend: militaire vliegtuigen uit verschillende perioden, allerlei militaire voertuigen, wrakken uit de Tweede Wereldoorlog en zelfs auto’s. Een deel van de collectie behoort tot het Poolse Wapenmuseum in Kołobrzeg. Ik hoorde dat de Duitse hangar dringend renovatie nodig heeft en dat het museum tot die tijd gesloten zal blijven.

Image

Fietsbrug langs de Dźwirzyńska Fryer

Aan het einde van mijn rit door Dźwirzyno stuurde de navigatie mij, ondanks het ontbreken van bewegwijzering voor EuroVelo 10, plots naar links, tussen vakantieverblijven door. Even later bevond ik mij op de Dźwirzyńska Fryer, een ongeveer 300 meter lang duingebied aan de rand van het dorp. Tussen dit gebied en de Oostzee loopt een 200 meter lange houten voetbrug, opnieuw een opvallend element langs de route. Aan het einde staat een houten uitkijkplatform met zicht op de Fryer, en iets verderop bevindt zich nog een glazen uitzichtpunt richting zee. Tijdens mijn rit was ik dit volledig vergeten - waar was ik met mijn gedachten? Misschien bij de vraag of het ontbreken van bewegwijzering op de hoofdstraat bewust is, bijvoorbeeld vanwege de beperkte breedte en mogelijke conflicten met voetgangers, of omdat het oppervlak bij regen glad kan zijn en men fietsverkeer op de brug bewust wil beperken. Let hier goed op: dit is een originele plek die je niet wilt missen, maar waar je wel voorzichtig moet navigeren.

Image

Kołobrzeg: de fietshoofdstad van de Poolse kust

Ondanks een zekere functionele tekortkoming in de zomerse organisatie van voetgangers- en fietsverkeer op de promenade van Kołobrzeg, kijk ik over het algemeen positief naar de fietsvriendelijkheid van Kołobrzeg en de directe omgeving. De stad biedt een goede doorsteek voor fietsers, met vier verschillende trajecten van fietspaden waar EuroVelo 10 doorheen loopt. Daartoe behoren onder meer een voormalige spoorlijn die is omgevormd tot een lokale fietsas, een aangenaam fietspad door het Stefan Żeromski-park en natuurlijk de kilometerslange promenade langs zee. Dankzij de ligging precies in het midden van het West-Pommerse traject van EuroVelo 10, goede fietsroutes naar het oosten en westen, de Oude Spoorlijn-route die vanuit het zuiden Kołobrzeg bereikt, en ten slotte de historische en toeristische aantrekkingskracht gecombineerd met uitstekende trein- en wegverbindingen, vervult Kołobrzeg met succes de rol van fietshoofdstad van de kust. De stad exploiteert bovendien het Kołobrzeg City Bike-systeem, dat vaak door toeristen wordt gebruikt.

Image

De op één na interessantste stad aan de Oostzee?

Kołobrzeg is een goede plek om tijdens een fietstocht een volledige dag door te brengen - afgezien van de Trójmiasto-regio is het waarschijnlijk de meest interessante stad aan de Poolse Oostzeekust. De oorsprong van Kołobrzeg ligt in de winning van zout uit zeewater. In de 17e eeuw besloot Brandenburg, waartoe de stad toen behoorde, Kołobrzeg om te vormen tot een vesting, die onder meer het beleg door de troepen van Napoleon wist te doorstaan. In de 19e eeuw veranderde de vestingstad in een kuuroord, en tijdens de Eerste Wereldoorlog werd zij een Pruisisch militair hospitaal en hoofdkwartier van de Duitse legerleiding onder veldmaarschalk Paul von Hindenburg. In de Tweede Wereldoorlog werd Kołobrzeg opnieuw tot vesting verklaard en tot wel 95 procent verwoest. Tegenwoordig herinneren slechts enkele gebouwen aan de vroegere glorie van de stad, waaronder twee goed bewaarde forten langs de EuroVelo 10-route, waaronder de Reduta Solna met het Museum van de Zeefortress Kołobrzeg.

Image

Het symbool van Kołobrzeg is de vuurtoren, die - tot verrassing van sommigen - geen historisch monument is. Hij werd volledig na de Tweede Wereldoorlog gebouwd, in het centrale deel van Fort Ujście, ter vervanging van de eerdere vuurtoren die vóór het fort stond en in maart 1945 door nazi-soldaten werd opgeblazen om een gemakkelijk doelwit voor Pools-Sovjetartillerie te elimineren. Waardevoller dan de vuurtoren zijn de bewaard gebleven, zij het door wederopbouw aangepaste, fundamenten van het 18e-eeuwse fort - het laatste object dat zich in Kołobrzeg tegen het Sovjetoffensief verdedigde. Daarnaast zijn in de stad nog meerdere gebouwen van de voormalige Vesting Kołobrzeg te vinden, die uitnodigen tot een wandeling of fietstocht door de stad. Het Poolse Wapenmuseum is een veelbezochte plek en herbergt onder meer de grootste collectie Poolse militaire uniformen uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Tot het museum behoort ook het 15e-eeuwse Koopmanshuis, het enige gebouw dat de Tweede Wereldoorlog heeft overleefd.

Image

Mijn favoriete plek langs de EuroVelo 10-route

Mijn favoriete deel van de Oostzeefietsroute loopt tussen het strand en het gebied van het Oostelijk Ecopark, een beschermd wetlandsgebied net buiten Kołobrzeg. Dit beschermde gebied is de thuisbasis van tot wel 80 vogelsoorten en in de herfst strijkt hier zelfs een groep kraanvogels neer om uit te rusten tijdens hun langere trek. Het hoogtepunt van dit traject is een ongeveer 200 meter lange houten voetbrug, die de Oostzee scheidt van de Zoutmoerassen, onderdeel van het Oostelijk Ecopark. In 2010 braken de wateren van het bassin door de zanderige dijk die het van de zee scheidde en stroomden de Oostzee in, waarbij leefgebieden van veel vogels werden verwoest en het natuurlijke evenwicht dat hier lange tijd bestond werd verstoord. Even stoppen op deze plek laat je zowel het onstuimige zeewater als het rustige, zoete water met weelderige vegetatie bewonderen. Het is waarschijnlijk de enige plek in zijn soort aan de Poolse kust en misschien wel langs de hele Oostzee.

Image

Het pad richting het Oostelijk Ecopark en verder naar Ustronie Morskie heeft een fietspad met een vrij originele ondergrond: kleurrijke bakstenen in opvallende patronen. Hoewel fietsers geacht worden het grootste deel van het pad, in bordeauxrood, te gebruiken, kan comfortabel fietsen hier in het zomerseizoen onmogelijk zijn. Voetgangers blijven vaak niet binnen hun aangewezen ruimte en begeven zich, door het ontbreken van een duidelijke scheiding, op het fietsgedeelte, wat onnodige conflicten veroorzaakt. Gelukkig houdt de speelse ondergrond van de helaas minder goed gekozen stenen, inmiddels al enkele jaren oud, zich nog steeds goed en is fietsen hier buiten het seizoen een echt plezier. Iets voorbij de Zoutmoerassen duiken helaas de gevreesde gele hekken op, die echter ook wijzen op een van de mooiste rustplekken aan de Poolse kust.

Image

Het grootste bord met een fietsomleiding

Bij de ingang van Ustronie Morskie stuit ik op een enorm bord dat informeert over een seizoensgebonden omleiding door een ander kustdorp. Deze omleiding is noodzakelijk geworden door de bouw van lange, hoge appartementencomplexen op de klif in Ustronie Morskie, waardoor er geen ruimte meer is voor een comfortabele kustroute. Zich hier in het seizoen met de fiets een weg banen langs massa’s ontspannen strandwandelaars is een hele opgave, en dit nuttige bord waarschuwt daar tijdig voor. In de zomer is het verstandig dit niet te missen en op het juiste moment de aangegeven omleiding te volgen; in de herfst is een rustige passage doorgaans minder problematisch. Overigens is dit opnieuw een voorbeeld van hoe West-Pommeren rekening houdt met het comfort van fietsers.

Image

Nog een goede fietsweg voorbij Gąski

Na Gąski wacht opnieuw een goede fietsweg. Aan het einde van de dag bezoek ik Gąski met zijn historische vuurtorencomplex. De vuurtoren van Gąski, gebouwd tussen 1876 en 1878, is de op een na hoogste vuurtoren van Polen en opnieuw een monument van vroegere Pruisische bouwkunst. De oorspronkelijke opzet van het complex is tot op vandaag bewaard gebleven, met het huis van de vuurtorenwachter en bijgebouwen, waarvan een deel nu horecafuncties heeft. Net voorbij Gąski volgt de route een kort maar uitstekend fietstraject dat, ondanks formele beperkingen, helaas wordt gebruikt door lokale automobilisten als sluiproute tussen Gąski en Sarbinowo. In zulke situaties is het belangrijk om te reageren en bestuurders beslist maar veilig duidelijk te maken dat zij zich op een fietspad bevinden en niet op een openbare weg.

Image

Horrorbonnen bestaan echt

Die dag in Sarbinowo ontdekte ik dat de mythische “horrorbonnen” daadwerkelijk bestaan, of beter gezegd: dat er oneerlijke afzetters zijn. Bij U Kapitana Dianthusa betaalde ik bijna 140 PLN voor een onvoldoende doorbakken karbonade met friet, salade, thee en glühwein. De oneerlijke eigenaar had de dure friet niet op de menukaart staan, serveerde een Griekse salade als bijgerecht, rekende bijna 20 PLN voor thee en vroeg 10 PLN voor een schijfje sinaasappel in de glühwein, op de bon vermeld als “fruit voor wijn”. Ik waarschuw daarom voor Kapitan Dianthus in Sarbinowo, dat - toeval? - niet eens op Google Maps staat, zodat klanten elkaar niet kunnen waarschuwen. Tegelijk moedig ik bezoeken aan plekken aan waar restaurateurs wél om hun gasten geven: het charmante Summer Restaurant in Mrzeżyno, het Italiaanse Casa Nostra in Darłówko of Verde Rucola in Ustka. Allemaal het hele jaar door geopend, met heerlijk eten, vriendelijke service en normale prijzen.

Image

Chłopy betovert op elk moment van het jaar

De volgende dag begint met een bezoek aan Chłopy, een van de laatste plaatsen aan de Poolse kust die nog niet is aangetast door ontsierende appartementengebouwen. Dat komt doordat het dorp als historisch monument is beschermd dankzij de bewaard gebleven ruimtelijke structuur, waarin verschillende boerderijen en individuele gebouwen herinneren aan vroegere tradities. Het museum van Chłopy - de Schatkamer van het Vissersdorp - vertelt dat verhaal. Het hart van het dorp is echter de kleine strandvissershaven met een zogeheten slip, een korte pier en een rij functionele gebouwen. Daartussen vind je een viswinkel en een frituur, waar de vaak gebruikte slogan “vis rechtstreeks van de kotter” zelden echt klopt. Ik raad een stop in Chłopy tijdens een tocht langs de Baltische EuroVelo van harte aan; dit is absoluut een vaste halte.

Image

De mysterieuze boot midden in het bos bij Mielno

Het bos vóór Mielno, waar een comfortabel en breed wandel- en fietspad doorheen loopt dat in samenwerking met het Maritiem Bureau werd aangelegd (formeel is het hun terrein), roept bij mij altijd positieve emoties op. Het bos zelf, met zijn dichtheid en intensiteit, schept een geweldige sfeer, versterkt door uitstekende fietsomstandigheden op het licht slingerende pad. En ik denk hier altijd terug aan een gesprek met een vrolijke, vriendelijke non die ik hier enkele jaren geleden ontmoette. Dit keer stop ik aan het einde, bij een splitsing van de route, naast een houten boot. Het is een van de verschillende objecten langs de Boslus van Avonturen en Mysteries - een natuurroute die door bospaden in de omgeving loopt. Daartoe behoren ook twee Duitse bunkers uit de Tweede Wereldoorlog, die vlak bij het fietspad staan.

Image

In Mielno verandert de zee in een meer

In Mielno verandert de zee in een meer. De West-Pommerse EuroVelo 10 doet het bekende Mielno slechts kort aan. Een uitstapje richting het strand - naar de promenade van Mielno om het beroemde walrusbeeld te bekijken - kan via een korte omweg van enkele honderden meters vanaf het hoofdtracé. De officiële route in Mielno volgt vervolgens enkele kilometers de oever van het Jamnomeer. Ik benadruk altijd dat je dit deel beter niet overslaat door via de hoofdweg door de stad te rijden. Het is een aantrekkelijk en vrij onverwacht traject van Velo Baltica, waar de route lange stukken direct boven het water loopt en het kustlandschap verandert in een merenlandschap. De grindweg waarop de route hier loopt zal binnenkort worden vernieuwd en ook het wegdek zal veranderen, dat op sommige plekken duidelijk het einde van zijn levensduur heeft bereikt. Let onderweg op de jachthavens - hier meert ook de watertram Julek aan, die Koszalin via het Jamnomeer verbindt met Unieście en Mielno. Fietsen mogen mee aan boord - een uitstekend alternatief voor de fietsroute tussen Koszalin en Mielno.

Image

Ondergrondse mysteries uit de Tweede Wereldoorlog

De Baltische kust herbergt talloze overblijfselen uit de Tweede Wereldoorlog. Nog vóór het einde van het “decoratieve” fietspad vanuit Kołobrzeg passeren we, rechts van de route achter het bos, het vliegveld van Bagicz, dat vóór en tijdens de oorlog diende als Duitse luchtmachtbasis. Verderop, voorbij Ustronie Morskie, zijn in het bos resten te vinden van de 31e Vaste Artilleriebatterij - grote informatieborden langs EuroVelo 10 wijzen de weg. Ook interessant is de geschiedenis van de voormalige watervliegtuigbasis tussen Unieście en Łazy. Volgens lokale bewoners had deze basis een uitgebreid ondergronds deel en sommigen spreken zelfs over ondergrondse brandstoftanks of gangen die de basis met Unieście verbonden. Tegenwoordig zijn afzonderlijke hangars, waarvan sommige slechts enkele tientallen meters van het fietspad af staan, eenvoudig te bereiken. Andere liggen langs een tweede weg die parallel aan de eerste richting zee loopt.

Image

Mooie gotische kerken van Midden-Pommeren

Voorbij Łazy verandert EuroVelo 10 van karakter - zowel de Oostzee als de kustmeren verdwijnen uit beeld en maken plaats voor een typisch binnenlands landschap. Vrijwel het hele traject verloopt over een degelijk fietspad langs een lokale weg. Hier loont het de moeite om aandacht te besteden aan de fraaie gotische kerken die in Midden-Pommeren bewaard zijn gebleven. De eerste staat in Osieki, de tweede in Iwięcino, de derde in Bukowo Morskie - stuk voor stuk interessante onderbrekingen in een visueel wat rustiger deel van de tocht langs de Baltische kust. In Iwięcino valt een spandoek aan een hek op dat de Aleksander Doba-basisschool en de Kazimierz Nowak-jeugdherberg aankondigt. Je vraagt je af hoeveel toekomstige reizigers geïnspireerd zullen raken door een instelling met zulke grote ontdekkingsreizigers als naamgevers.

Image

Darłówko een beetje zoals het Deense Bornholm

Darłowo en Darłówko, die we al snel bereiken via de fietsroute rond de Oostzee, doen mij denken aan onze reis naar Bornholm, toen draagvleugelboten van de Gdańskse rederij vanuit Darłowo naar Bornholm voeren. Op de terugweg strandde onze draagvleugelboot door een storm in de haven van Nexø en moesten we via een omweg door Kołobrzeg terugkeren. In Darłowo is het de moeite waard het grote, licht hellende marktplein te bezoeken, langs de vissersfontein te wandelen en de visgalerij te bekijken die in het plaveisel van het plein is verwerkt. Door de straten van het bewaard gebleven 14e-eeuwse stadsplan fiets je naar het Kasteel van de Pommerse Hertogen, waar in de 15e eeuw Erik I woonde, voormalig koning van Denemarken, Zweden en Noorwegen, die volgens historische bronnen schatten verborgen zou hebben die tijdens piratenexpedities op de Oostzee waren buitgemaakt.

Image

Eric I stichtte de Sint-Gertrudiskapel

Even zo interessant als het kasteel is de Sint-Gertrudiskerk, die op een heuvel staat, op slechts enkele honderden meters van het marktplein van Darłowo. De kerk werd gesticht door Eric I na zijn pelgrimstocht naar het Heilige Land en was gemodelleerd naar kerken die in die tijd door Engelse tempeliers werden gebouwd. Oorspronkelijk diende zij als hospitaalkapel en als onderkomen voor armen, pelgrims en reizigers. De Sint-Gertrudiskerk in Darłowo werd gebouwd tijdens het verblijf van koning Eric in Darłowo, rond 1450. Het gebouw had aanvankelijk twee bruikbare verdiepingen: de bovenste voor de kerk en de onderste voor ziekenhuis- en opvangfuncties, die in de loop der jaren veranderde in een ossuarium. Het probleem is echter hetzelfde als bij veel andere interessante religieuze gebouwen: het is moeilijk ze geopend te vinden en informatie over wie de sleutels beheert, is soms lastig te achterhalen.

Image

Sfeervol Darłówko aan het einde van de dag

Darłówko, administratief een deel van Darłowo, staat waarschijnlijk vooral bekend om zijn bijzondere, al niet de mooiste, ophaalbrug over de rivier de Wieprza. Fietsend langs de Oostzee is het de moeite waard een rondje te maken langs de havenkades van Darłówko en de visserssfeer te proeven, waar je gemakkelijk een visserskotter ziet die zijn vangst lost, waarvan een deel al snel bij de omliggende kraampjes en viswinkels terechtkomt. Toeristen die de route langs de vuurtorens van de Oostzee volgen, vinden in Darłówko een van hun gewenste objecten: een vuurtoren uit het einde van de 19e eeuw. Wandelaars zullen op hun beurt de lange golfbrekers waarderen die de haveningang van Darłowo beschermen, waarover ik bij zonsondergang door gaten in de wolken keek, als enorme, onheilspellende ogen die de wereld gadeslaan.

Image

De laatste mooie kustlandschappen

De laatste fraaie kustlandschappen langs de route liggen net voorbij Darłówko. Een traject van ongeveer vijf kilometer van Velo Baltica loopt hier over een zandige landtong, in een prachtig natuurlijk decor met de Oostzee aan de ene kant en het Kopańmeer aan de andere. Er is geen andere plek die zo indrukwekkend is, noch in West-Pommeren, noch in het andere deel van EuroVelo 10 in Pommeren. Het minder ideale platenwegdek, waarvan een deel is aangelegd op een dijk die in 1987 door het leger werd gebouwd nadat de zee de landtong over een lengte van bijna 600 meter had doorbroken, kan bij sommige fietsers tot discussie leiden. Toch lijken de unieke landschappelijke omstandigheden deze tijdelijke ongemakken ruimschoots te compenseren. Ik kan alleen maar aannemen dat hier geen asfaltfietspad is aangelegd vanwege de uitzonderlijk moeilijke terreinomstandigheden en de onvoorspelbaarheid van de zee, die een miljoeneninvestering in één stormachtige winter zou kunnen vernietigen.

Image

Dubai-strand aan de Oostzee

Een van de weinige beklimmingen die fietsers op de Oostzeeroute tegenkomen, ligt net voor Jarosławiec. Direct daarna verlaat de route de hoofdweg richting de rand van de klif. Hier bevindt zich een onopvallende afslag naar een uitzichtpunt, vanwaar het de moeite waard is te kijken naar het strand dat de bijnaam Dubai draagt: een breed, nieuw aangelegd strand, begrensd door stenen golfbrekers. Het ‘Dubai van Jarosławiec’ werd in 2018 aangelegd om het dorp, dat op een 30 meter hoge klif ligt, te beschermen en was de duurste maatregel ooit in de geschiedenis van de Poolse kustbescherming. Toch valt dit in het niet bij de breedte van het strand in Jarosławiec vóór de Tweede Wereldoorlog, toen het wel een kilometer breed was. Het dorp zelf verloor in ongeveer 250 jaar zo’n 200 meter land, wat het gemakkelijk maakt om je voor te stellen wat er ooit kan gebeuren met het nieuwe, meerlaagse pension dat nu brutaal bijna op de rand van de hoge klif in Jarosławiec wordt gebouwd.

Image

Nog een vissershaven aan het einde

Als afscheid van EuroVelo 10 in West-Pommeren presenteert Jarosławiec twee mooie plekken met een uitgesproken maritiem karakter. De eerste is een traditionele vissershaven, iets buiten de gebaande paden, waar we - net als in Chłopy - de moed kunnen bewonderen van vissers die met kleine kotters de zee op gaan om vis te vangen. De boten staan op het zand en de vissers beschikken over een slipway om hun schepen te water te laten en weer op het strand te trekken. Direct naast de haven ligt de tweede plek - de vuurtoren van Jarosławiec, gebouwd in 1835 nadat de vorige te laag bleek en het licht door bomen werd afgeschermd. De vuurtoren van Jarosławiec is uiteraard te bezoeken en daarna kun je een souvenirfoto maken onder het grote bord met de naam van het dorp.

Image

EuroVelo 10 als Dr. Jekyll en Mr. Hyde

Op de terugweg van deze tocht langs de kust dacht ik na over de twee gezichten van de route. Het eerste, landschappelijk prachtige, bestaat uit werkelijk spectaculaire, natuurlijke trajecten die een groot deel van de afstand langs de Oostzeekust vormen. Dit is het gezicht waar toeristen naar verlangen, een natuurlijke magneet die massa’s fietsers naar zee trekt. Het tweede gezicht van EuroVelo 10 in Polen is het commerciële, winkelachtige beeld. Het zijn duizenden schreeuwerige borden en hele straten vol kraampjes met goedkope prullaria, die badplaatsen veranderen in goedkope winkelcentra. Slechts weinig kustplaatsen lijken zich om de esthetiek van hun straten te bekommeren; in kust-“resorts” heerst een totaal gebrek aan aandacht voor ruimtelijke orde. De Oostzeekust is overspoeld door golven van kunstmatige kitsch, een cultuur van nutteloos vakantie-winkelen en nep-souvenirs, vaak identiek van zee tot bergen, die na thuiskomst in de vuilnis belanden omdat ze nergens goed voor zijn.

Image

Deze iconische fietsroute is in ontwikkeling. Ze is niet langer alleen een zomerse uitdaging voor fysiek sterke fietsers, maar groeit uit tot een moderne fietsroute die dankzij ambitieuze oplossingen aansluiting vindt bij de beste fietsroutes van Europa. Naast jonge, sterke fietsers zien we steeds meer fietsseniors en gezinnen met kinderen, die dankzij investeringen in nieuwe fietspaden en de informatieve laag van de route nu ook Velo Baltica kunnen rijden. Daarnaast beginnen we allemaal te beseffen dat de zomer niet de enige goede tijd is om te fietsen. Dat de herfst ook prachtig kan zijn. Dat het makkelijker is om accommodatie te vinden, die bovendien goedkoper en beter aansluit bij onze verwachtingen. Dat restaurants vrije tafels voor ons hebben, en niet andersom. En dat we in Baltische steden niet hoeven te vrezen voor drukte op de trottoirs of files op straat. Het laagseizoen aan de Oostzee kan verrassend aangenaam zijn.

Image

Stap op en maak gebruik van de fietsvoorzieningen

Ik moedig je sterk aan om gebruik te maken van alle voorzieningen langs EuroVelo 10 die ik in de tekst noem. Wees alert en let op meldingen over omleidingen en andere moeilijkheden op de route. Kies voor overnachtingen accommodaties uit de lijst van Fietsvriendelijke Plekken, zodat je fiets veilig kan overnachten. Gebruik de fietskluizen in Mrzeżyno - hopelijk binnenkort ook in andere plaatsen. Laad je telefoon en navigatie op in de schuilplaats in Mrzeżyno. Download de app en bekijk de route, zoek naar bezienswaardigheden, accommodaties en restaurants. Meld problemen en defecten om de route nog beter te maken. Doe dit alles, omdat deze oplossingen met ons in gedachten zijn gecreëerd - voor ons comfort en onze tevredenheid.