Fietsroute rond de Szczecin-lagune - fietsen in het Pools-Duitse grensgebied

Image

Driehonderd kilometer rond de Szczecin-lagune

De officiële lengte van de volledige fietsronde rond de Szczecin-lagune en het Dabie-meer bedraagt 296 kilometer. Daarvan ligt ongeveer 200 kilometer in West-Pommeren, een van slechts drie Poolse regio’s die beschikken over - en actief werken aan - een programma voor de aanleg van een netwerk van toeristische fietsroutes. De overige 100 kilometer lopen over Duits grondgebied en laten goed zien hoe Duitsland zijn fietstoerisme ontwikkelt. Samen vormen beide delen een uitstekende basis voor enkele actieve fietsdagen in West-Pommeren en het aangrenzende Mecklenburg. En dit hoeft geen puur zomerse optie te zijn - goede treinverbindingen naar verschillende etappes aan Poolse zijde maken de route ook geschikt voor het plannen van dagtochten of fietsweekenden het hele jaar door.

Image

De Fietsroute rond de Szczecin-lagune vormt een lus, en het is het meest logisch om te starten en te eindigen in Szczecin, dankzij de goede bereikbaarheid per trein, bus en auto vanuit heel Polen. Aan Poolse zijde voert de route onder meer door Świnoujście, Międzyzdroje en Wolin, en aan Duitse zijde door Ahlbeck, Anklam en Ueckermünde. Onderweg komen fietsers voortdurend langs water - van de Oder en haar vertakkingen rond Szczecin, de Świna in Świnoujście, de Dziwna bij Wolin, de Ina bij Goleniów en het Dabie-meer - het vierde grootste meer van Polen - tot de Szczecin-lagune, die door Polen en Duitsland wordt gedeeld, en zelfs een kort stuk Baltische kust tussen Ahlbeck en Międzyzdroje. Het landschap wisselt voortdurend tussen rivier, lagune en zee, wat zorgt voor veel afwisseling onderweg. Dit is zo’n route waarbij verveling door het uitzicht nauwelijks een rol speelt. Ironisch genoeg kan juist het rijden over de dijken langs de Szczecin-lagune en het Dabie-meer soms wat lang aanvoelen, maar dit zijn tegelijk ook enkele van de meest natuurlijke en fotogenieke delen van de route - een echte traktatie voor fietsers.

Image

Grindwegen uit noodzaak, niet uit voorkeur

De trajecten langs het water behoren tot de meest memorabele en karakteristieke delen van de Fietsroute rond de Szczecin-lagune. In totaal bestaat aan Poolse, oostelijke zijde van de Szczecin-lagune en het Dabie-meer ongeveer 40 kilometer uit grind. Aan Duitse kant loopt nog eens zo’n 10 kilometer aan aangename grindpaden tussen Bugewitz en Anklam. Opvallend is dat grind hier niet de eerste keuze was, maar een noodoplossing vanwege de kwetsbare structuur van de dijken, die geen zwaardere asfaltverharding konden dragen. In de fietstoeristische praktijk is grind altijd een tweede keuze, omdat het onderhouden van goede rijomstandigheden voor lokale overheden lastiger en kostbaarder is. Wie deze route in het voorjaar van 2024 fietst, zal waarschijnlijk minstens één plek tegenkomen waar de dijk en het grinddek door water zijn aangetast en tijdelijk zijn verstevigd om verdere schade te voorkomen.

Image

Fietsroute rond de Szczecin-lagune met de klok mee

Hoewel de officiële website van de Fietsroute rond de Szczecin-lagune een rit tegen de klok in aanbeveelt, kozen wij ervoor om met de klok mee te fietsen. We wilden het minst interessante deel van de route snel achter ons laten en de mooiste landschappen bewaren voor de laatste twee fietsdagen. Terugkijkend bleek dit een goede keuze, want veel fietsers die we onderweg tegenkwamen reden dezelfde richting op. Het wat monotone stuk van Szczecin via Police - met een interessante stop bij de oude brandstoffabriek van de Luftwaffe - naar Trzebież ging daardoor vlot voorbij. Tegen het einde van de route, zelfs wanneer vermoeidheid en regen optraden, bleven we genieten van de natuur - rond de lagune, het Dabie-meer, maar ook in het Goleniów-bos en langs het korte traject aan de Ina-rivier.

Image

Vertrekken uit Szczecin is net zo prettig als vertrekken uit Berlijn

Vooral het begin van de route vanuit Szczecin richting Duitsland maakte veel indruk op mij. Al vanaf de eerste meters werden we verwelkomd door fietsvriendelijke voorzieningen - van het markante gebouw van de Mieczysław Karłowicz-filharmonie en het Monument voor de Slachtoffers van December 1970, waar we onze rit begonnen, hadden we toegang tot infrastructuur die naar Poolse maatstaven zeer goed is ontwikkeld. Al snel voert de route over de Johannes Paulus II-laan, met een comfortabel fietspad dat door groene pleinen en stadsruimtes snijdt. Onderweg passeerden we een vrolijke verkiezingsbijeenkomst van een lokale politicus en even later bereikten we de donkergroene gevel van het stadhuis van Szczecin, dat op 1 mei werd gesierd door een grote wit-rode vlag. Achter het stadhuis liggen de Jasne Błonia, waar een grote meiviering plaatsvond, inclusief de Szczecin-markt met standhouders uit heel Polen. Een betere start van onze reis konden we ons nauwelijks wensen - Szczecin verwelkomde ons met een schone, levendige en vriendelijke sfeer, en met uitstekende fietsinfrastructuur.

Image

De aangename uittocht uit Szczecin eindigt niet bij de Jasne Błonia. Nog enkele kilometers fietsen we door parkachtige en voorstedelijke landschappen, langs het opvallende amfitheater - het Zomertheater van Szczecin - met op de achtergrond het populaire kunstmatige meer Rusałka, al bijna 150 jaar een geliefde plek voor ontspanning onder de inwoners. In de buurt liggen ook de botanische en dendrologische tuinen, gevolgd door de Syrenie Stawy - een natuurgebied dat zich goed leent voor bosrecreatie en rust. De voorstedelijke attracties eindigen bij het populaire zwemgebied Głębokie, waar we de comfortabele fietspaden en gedeelde wandel- en fietsroutes verlieten voor een minder aantrekkelijke kasseienweg richting Police. Terwijl ik hierover nadacht, realiseerde ik me dat de laatste keer dat ik zo’n soepele en prettige uittocht uit een grote stad beleefde, in Berlijn was - op weg naar de fietsbrug in Siekierki.

Image

Fietsen rond de nazi-brandstoffabriek

Net voor Police zagen we een bord dat wees naar het historische museum “Skarb” - zonder aarzelen sloegen we af richting de ruïnes van de nazi-synthetische brandstoffabriek, verborgen in de bossen bij de stad. Kort daarna luisterden we naar het museumpersoneel, dat ons gedetailleerde aanwijzingen gaf over hoe we het fabrieksterrein het beste konden verkennen. Het grootste deel van de tijd reden we over een hobbelige bosweg, langs verschillende karakteristieke gebouwen. Het meest opvallend is een hoog, bordeauxrood gebouw - de kolenmolen, waar steenkool werd vermalen voordat het eigenlijke proces begon van de brandstofproductie die door de Duitsers in Luftwaffe-vliegtuigen werd gebruikt. Vrijwel recht tegenover dit gebouw ligt de hal van de elektriciteitscentrale en in de daaropvolgende paar honderd meter staan nog meer constructies, waaronder een bunker die het begin en einde van het bezoek markeert. Hier is het museum gevestigd, met een tentoonstelling van voorwerpen die verband houden met de fabriek. Het is een bijzonder originele en tamelijk onverwachte plek om te bezoeken.

Image

Ruïnes van het Augustijner klooster langs de route

We stopten ook even in het centrum van Police, vooral om vast te stellen dat dit zeker niet de mooiste plaats is langs de Fietsroute rond de Szczecin-lagune, waarna we weer terugkeerden naar de route. Dat bleek een goede beslissing, want in plaats van door het centrum te rijden, leidt de route langs de rand van Police over een nieuw, zij het kort, fietspad dat al snel aansluit op het traject richting Trzebież. Ik hoopte nog op een indrukwekkend uitzicht op de bekende chemische fabrieken van Police, maar vanaf de hoofdweg is dat moeilijk te realiseren. Voordat we Police verlieten, bezochten we de ruïnes van het Augustijner klooster in Police-Jasienica. De twee vervallen, eenlaagse vleugels vormen een bescheiden herinnering aan het klooster, dankzij hetwelk hier in de 13e en 14e eeuw een molen werd gebouwd, schapen- en varkenshouderij werd bedreven en zelfs hop werd verbouwd. Direct daarnaast staat de 13e-eeuwse kerk van Sint-Pieter en Sint-Paulus met een toren uit de 19e eeuw.

Image

Visbar met een ober van de MS Batory

De volgende plaats is het kleine Trzebież, waar we een korte pauze planden. Al snel zagen we de bescheiden, maar zeer goed aangeschreven visbar Zatoka, direct aan de fietsroute bij de jachthaven van Trzebież. De visgerechten zijn hier uitstekend, maar worden bijna overschaduwd door meneer Jan, de ervaren ober die duidelijk geniet van zijn tweede loopbaan. Zoals een recensie op Google Maps het treffend verwoordde: “je hebt het gevoel dat je niet in een havenkroeg zit, maar aan boord bent van de MS Batory.” De toewijding en manieren van meneer Jan maakten de soms lange wachttijd voor het eten een stuk aangenamer. Vermeldenswaard is ook dat Zatoka direct bij het terras voldoende plek biedt om fietsen te parkeren - ideaal. En als het te druk is, zit er vlakbij nog een andere viszaak. Trzebież is zonder twijfel een zeer fijne plek voor een middagstop langs de route.

Image

Alternatieve route via Nowe Warpno

Net voor de grens met Duitsland verlieten we het officiële tracé van de Fietsroute rond de Szczecin-lagune en koersten richting Nowe Warpno (Neuwarp), waarbij we het laatste stuk over een goed fietspad door het bos reden. Als er een gegarandeerde, dagelijkse veerverbinding naar Altwarp aan Duitse zijde zou bestaan, was de hoofdroute misschien wel zo gepland. De veerboot - in de praktijk een kleine Duitse kotter - vaart slechts op geselecteerde dagen, een paar keer per dag, op zaterdag alleen in de ochtend en op zondag uitsluitend in de namiddag. Gelukkig paste het vaarschema precies in onze planning en was de overtocht aangenaam, samen met andere fietsers. We raden deze variant dan ook aan - het is een mooie manier om wat extra afwisseling in je fietstocht te brengen.

Image

Voor de korte overtocht loont het om even rond te kijken in Nowe Warpno. Het stadje ligt fraai op een smal schiereiland, met daaromheen een aangename promenade. Het is moeilijk voor te stellen dat Nowe Warpno in de middeleeuwen zelfs concurreerde met Szczecin en een belangrijk Pomeraans centrum voor zeehandel was. Juist de schilderachtige ligging op het schiereiland werd later een beperking voor verdere ontwikkeling, wat het huidige, zeer intieme karakter van de plaats heeft bepaald. Op weg naar de haven is het de moeite waard even stil te staan bij het charmante vakwerkstadhuis en aandacht te schenken aan de figuur van de Duitse schilder Hans Hartig, bekend als de “virtuoos van de Pomeraanse landschappen”. Hartig schilderde tientallen scènes uit Nowe Warpno en droeg zo bij aan de bekendheid van het stadje in de Berlijnse kunstkringen aan het begin van de 20e eeuw.

Image

Enkele goede voorbeelden van fietstoerisme

Fietsen door Altwarp is niet alleen een gelegenheid voor een overtocht en een stop voor een Duits visbroodje (Fischbrötchen) direct bij de haven, maar ook voor een rit over een goed fietspad richting Warsin. Dit is een van de vele sterke voorbeelden langs de route van hoe Duitsland zorgt voor veilig fietsen tussen plaatsen. Door degelijke fietspaden langs wegen aan te leggen, creëren ze een solide basis voor fietstoerisme en maken ze het tegelijk makkelijker voor inwoners om tussen nabijgelegen dorpen te pendelen. Het is moeilijk te geloven dat in Polen slechts weinig regio’s vergelijkbare oplossingen bieden. Gelukkig zijn er ook hier plekken waar de ontwikkeling de goede kant op gaat - met plezier zie ik dat vergelijkbare fietspaden langs steeds meer wegen ontstaan, bijvoorbeeld in Kasjoebisch Zwitserland.

Image

Een stad die je niet mag overslaan

Een plaats die je in deze fase van de ronde rond de Szczecin-lagune zeker niet achteloos voorbij moet fietsen, is het charmante Ueckermünde. Het eerste teken dat je de stad nadert, is het stadsstrand, vanwaar een lang fietspad met houten sculpturen naar het centrum leidt en eindigt bij een kleine houten ophaalbrug. Kort daarna steken we nog een ophaalbrug over de rivier de Uecker over en komen we terecht in het verzorgde historische centrum, met een intiem marktplein en het kasteel van de Pomeraanse hertogen, direct bij de brug. Dit is een uitstekende plek voor het einde van de eerste fietsdag, maar ook een plaats waar je gemakkelijk iets kunt eten en overnachten. Het kasteel van de Pomeraanse hertogen in Ueckermünde herbergt tegenwoordig het Haffmuseum, oftewel het Szczecin-lagunemuseum, dat de geschiedenis van de stad en de regio vertelt aan de hand van objecten en vondsten uit verschillende perioden.

Image

Een buitengewoon hoofdstuk in de geschiedenis van Ueckermünde werd geschreven door het ziekenhuis, tegenwoordig een populair sanatorium, dat zich al in de 19e eeuw specialiseerde in de behandeling van psychiatrische aandoeningen. Tijdens het nazitijdperk was de kliniek in Ueckermünde betrokken bij Aktion T4, een programma dat gericht was op de uitroeiing van mensen met lichamelijke, geestelijke en verstandelijke beperkingen. In heel Duitsland kwamen in het kader van dit programma 70 tot 100 duizend volwassenen en ongeveer 5 duizend kinderen om het leven. Een deel van dit tragische aantal betreft ook het voormalige psychiatrische ziekenhuis in Ueckermünde. Hoe ver die tijd achter ons ligt, blijkt uit onze vrolijke, ontspannen momenten op het marktplein van Ueckermünde. En moge dat altijd zo blijven.

Image

Duidelijke en goed bewegwijzerde fietsroutes

Ik zeg vaak dat Duitse fietsroutes tot de beste van Europa behoren als het gaat om de ontwikkeling van fietstoerisme, en dat ze een uitstekend voorbeeld vormen om te volgen. Deze foto toont een element dat je onderweg voortdurend tegenkomt en dat voor ons tijdens het fietsen essentieel is: de Duitse fietsborden. Ze hebben in het hele land dezelfde vorm, kleur en informatie-opbouw. Van de Oder tot aan de Rijn vermeldt de bovenste regel altijd de dichtstbijzijnde grotere plaats, vaak een vervoersknooppunt. De onderste regel geeft de eerstvolgende plaats in het algemeen aan en is de beste manier om precies te weten waar je je op dat moment bevindt. Afstanden worden duidelijk aangegeven, zonder extra symbolen zoals “km”, om de boodschap zo helder mogelijk te houden. Een belangrijk onderdeel zijn ook de kleine plaatjes met het symbool en de naam van de fietsroute die hier langsloopt. Tijdens deze reis zag ik daar voor het eerst een Pools accent tussen - de Fietsroute rond de Szczecin-lagune, of Stettiner Haff Rundweg.

Image

Een van de laatste wilde rivieren van Duitsland

Kort na Ueckermünde reden we door het kleine dorp Bugewitz, waarna het mooiste deel van het Duitse traject begint. Het gaat hier om deels geasfalteerde en deels onverharde wegen door het natuurpark Peenetal, officieel Naturpark Flusslandschaft Peenetal. De rivier de Peene, in het Pools Piana genoemd, wordt door de Duitsers de “Amazon van het noorden” genoemd, omdat zij een van de laatste ongereguleerde rivieren van Duitsland is. Het Peenetal strekt zich uit over ongeveer 80 kilometer, van het Kummerowmeer tot in de omgeving van Anklam, waar de rivier uitmondt in de Peenestrom, de zeestraat die de Szczecin-lagune met de Peene verbindt. Het stroomgebied van de Peene, met een oppervlakte van circa 20.000 hectare, behoort tot de grootste veengebieden van Midden- en West-Europa en is een belangrijk leefgebied voor vele soorten vissen en vogels.

Image

Anklam voor boodschappen en overnachting langs de route

Anklam maakte op ons geen grote indruk. De historische sfeer van deze voormalige Hanzestad werd bedolven onder het puin van de Tweede Wereldoorlog. De stad werd niet alleen gebombardeerd door de Amerikanen in 1943 en 1944, maar ook aan het einde van de oorlog, in april 1945, door de Luftwaffe zelf - als een van de weinige steden in Duitsland - in een poging de overgebleven infrastructuur te vernietigen voordat deze in handen van het Rode Leger zou vallen. Vandaag de dag zijn in het historische centrum onder meer de Mariakerk en de Sint-Nicolaaskerk te zien, evenals enkele bewaard gebleven gebouwen, waaronder de meer dan 30 meter hoge Steentor, een van de vier poorten in de voormalige stadsmuren. Anklam is bovendien een praktische plek om een overnachting te vinden, iets te eten en boodschappen te doen, bijvoorbeeld voor ontbrekende kleding of sportuitrusting. Naast restaurants en pizzeria’s is er achter het winkelcentrum ook een Chinees restaurant met buffet.

Image

Fietsvriendelijke accommodaties in Duitsland

In Anklam zagen we ook hoe goed accommodaties voor fietsers en hun fietsen hier zijn georganiseerd. Bij aankomst en het inchecken in hotel Anklamer Hof, op slechts enkele tientallen meters van het marktplein, kregen we een kamersleutel die ook toegang gaf tot een speciale fietsenstalling. Deze bevindt zich aan de overkant van de straat: eerst kom je op een kleine binnenplaats en vervolgens in een afgesloten ruimte voor fietsen. Hier kun je je fiets veilig stallen, kleine reparaties uitvoeren en de accu opladen. Precies dit is wat moderne fietstoeristen nodig hebben. En het zijn precies dit soort plekken waar West-Pommeren naar op zoek is om ze op te nemen in het netwerk van fietsvriendelijke locaties.

Image

Een Duitse luchtvaartpionier uit Anklam

In de Duitse stad Anklam is een bezoek aan het Otto Lilienthal Museum zeker de moeite waard. Lilienthal was een Duitse ingenieur, piloot en ontwerper van 18 vliegmachines, waarmee hij probeerde de vlucht van vogels en hun beweging door de lucht na te bootsen. Dankzij zijn observaties werd Otto Lilienthal de eerste mens die daadwerkelijk vloog met een toestel dat leek op een zweefvliegtuig. In het museum in Anklam zijn replica’s van zijn “gliders” te zien, waarvan de meeste samen met zijn broer werden gebouwd. Hoe belangrijk zijn bijdrage aan de luchtvaart was, blijkt onder meer uit het feit dat het inmiddels gesloten Berlijnse vliegveld Tegel naar hem was vernoemd, en dat zijn ervaringen en experimenten later werden gebruikt door de veel bekendere gebroeders Wright bij de bouw van hun eerste vliegtuig.

Image

Voorbeelden van goede fietsverkeersoplossingen

De volgende dag, net buiten Anklam, maakte ik een foto van een andere oplossing die perfect laat zien hoe serieus Duitsland en andere Europese landen lokale fietsverplaatsingen nemen. Het gaat om een fietstunnel onder een spoorlijn, die geen grote verkeersroute bedient, maar uitsluitend is aangelegd voor het fietspad waarop meerdere populaire fietsroutes samenkomen. Dergelijke plekken en constructies zie je veel in landen als Duitsland of Nederland, waar ze zijn ontworpen om de veiligheid van fietsers te waarborgen door drukke wegen of - zoals hier - spoorlijnen te vermijden. Dit is een van de vele redenen waarom fietsen in West-Europa zo comfortabel aanvoelt. En het is ook een van de redenen waarom we graag gemarkeerde fietsroutes volgen, die doorgaans gebruikmaken van de best beschikbare infrastructuur in de regio.

Image

Het dode bos in de wilde Peene-vallei

Een deel van het natuurpark Peenetal wordt gevormd door het zogeheten “dode bos”, waar we langs fietsten net voor we het eiland Usedom bereikten. Opvallend genoeg werden dit gebied en de omliggende terreinen eeuwenlang ontwaterd en gebruikt door lokale boeren, maar na herhaalde natuurlijke overstromingen aan het einde van de 20e eeuw werd besloten het gebied terug te geven aan de natuur. Vandaag kun je hier het proces van renaturatie observeren - het overstroomde bos werd eerst bewoond door een kolonie van enkele duizenden aalscholvers, en zelfs zeearenden bouwden er hun nesten. Tegenwoordig wordt het “bos”, waarschijnlijk beschadigd door de aalscholvers, bewoond door meeuwen. Helaas is deze unieke plek alleen van grotere afstand te bekijken, vanaf de weg die Anklam verbindt met de plaatsen op het eiland Usedom. Voor een iets beter uitzicht en een breed panorama over het natuurpark Peenetal kun je gebruikmaken van een kleine uitkijktoren, waar zwaluwen hun nesten hebben gebouwd.

Image

Ooit de modernste spoorbrug van Europa

Kort nadat we via de ophaalbrug in Zecherin, gebouwd in 1931, het eiland Usedom opreden, bereikten we het dorp Karnin. Hier komen fietsers aan die gebruikmaken van de veerverbinding Kamp-Karnin, waarmee Anklam wordt overgeslagen en de ronde rond de Szczecin-lagune met enkele kilometers wordt ingekort. Het loont de moeite om via de kasseienweg naar de haven te rijden en de resten van de oude spoorbrug van dichtbij te bekijken - waarschijnlijk het meest interessante technische object langs de route. Bij de opening in 1933 was de Karniner Brücke de modernste spoorbrug van Europa en vormde zij de verbinding tussen Duitsland en het eiland Usedom. De overgebleven brugsectie zou in 1990 worden ontmanteld, maar werd gered door… torenvalken, die hier een broedkolonie hadden gevestigd en zo de sloop tegenhielden. Al enkele jaren werkt een lokale vereniging aan plannen om de brug en de voormalige spoorlijn naar Ahlbeck te herbouwen.

Image

Wat je vandaag ziet, is de constructie van het hoogste brugdeel van de Karniner Brücke, dat bewaard bleef nadat de Duitsers de pijlers en de overige vaste overspanningen opbliezen om de opmars van de Sovjettroepen te vertragen. Wie goed kijkt, ziet dat het om een massief raamwerk gaat, waarin het opgeheven spoorbrugdeel op maximale hoogte hangt. Voor de brug werd opgeblazen, werd dit deel omhooggebracht om Duitse schepen in staat te stellen uit de Szczecin-lagune te ontsnappen nadat de andere brugdelen waren vernietigd en in het water van de Peene waren gezonken. Hier werden dezelfde mechanismen toegepast als bij de enorme scheepslift van Niederfinow in Brandenburg, die we tijdens een eerder meivakantiebezoek zagen.

Image

Het stadje Usedom op het eiland Usedom

De “hoofdstad” van het eiland Usedom is het kleine stadje Usedom, met zijn goed bewaard gebleven historische structuur, marktplein en de markante Mariakerk. In de 13e eeuw was dit bescheiden stadje zelfs een van de belangrijkste residenties van de Pomeraanse hertogen, die later onder meer naar Szczecin verhuisden. Tegenwoordig is een van de attracties van de stad het Tractor World Museum, waar tientallen tractoren en landbouwmachines te zien zijn, waaronder een glanzend rode Porsche-tractor uit de late jaren 1950. Let op: laat je niet misleiden door de omgeving van het museum - buiten staan enkele vrij verweerde landbouwmachines, die sterk contrasteren met de goed onderhouden, gepoetste en soms bijna 100 jaar oude exemplaren in de kleine tentoonstellingshal.

Image

Het traject op het Duitse deel van het eiland Usedom lijkt op de kaart misschien weinig spannend, maar het slotstuk zal je hartslag zeker doen stijgen. Na Garz verandert het terrein duidelijk - twee bosklimmen volgen elkaar op, daarna een golfbaan en het kleine kuuroord Korswandt. Vervolgens wacht nog een steile maar korte klim naar de heuvels rond de voormalige keizerlijke badplaatsen Ahlbeck, Heringsdorf en Bansin. De pier in Ahlbeck is niet alleen een architectonisch symbool van Usedom, maar ook de oudste pier aan de Baltische kust - hij is inmiddels 125 jaar oud. Dit is een ideale plek om de sfeer op te snuiven, te observeren hoe de kustruimte is ingericht en hoe bezoekers die gebruiken. Vergelijk die indrukken vervolgens met wat je ziet in Świnoujście en Międzyzdroje, en stel jezelf de vraag: “Wat ging hier mis?” dat kusttoerisme in Polen zo’n andere richting heeft genomen.

Image

De langste promenade aan zee van Europa?

De 12 kilometer lange wandel- en fiets promenade die Bansin, Heringsdorf, Ahlbeck en Świnoujście met elkaar verbindt, wordt vaak de langste zeepromenade van Europa genoemd. Fietsers die hier rijden, zijn vaak onderweg op een meerdaagse tocht rond de Oostzee. Voor de oorlog was Ahlbeck de op één na populairste badplaats aan dit deel van de kust, na Kołobrzeg - die periode is nog altijd zichtbaar in de goed bewaarde kuurarchitectuur, de pier en de meer dan honderd jaar oude klok ervoor. Om deze sfeer echt te ervaren, raad ik aan om de officiële Fietsroute rond de Szczecin-lagune even te verlaten en de EuroVelo 10-route langs de Oostzee te volgen, die in West-Pommeren bekendstaat als Velo Baltica.

Image

Zonsondergang bij Stawa Młyny in Świnoujście

Świnoujście zit in de zomer vol toeristen, dus als je hier wilt overnachten en de hogere prijzen wilt vermijden, kun je het best ruim van tevoren reserveren. Dat lukte ons - we vonden een betaalbare plek op een goede locatie en verbleven in Willa Roma in het kustgedeelte van Świnoujście, vlak bij de promenade. ’s Avonds maakten we een wandeling om bij zonsondergang het symbool van de stad, Stawa Młyny, te bekijken. Helaas verstoorden laaghangende wolken het uitzicht, maar de strandwandeling was alsnog de moeite waard. De wandeling over de promenade was een ander verhaal - aan de ene kant de zomerse vakantiesfeer, aan de andere kant internationale hotelketens. Ik durf te wedden dat de meeste fietstoeristen liever op een rustigere plek verblijven. De luidruchtige, zomerse vakantiesfeer aan de Poolse kust is vrijwel zeker niet waar de gemiddelde fietstoerist naar op zoek is.

Image

Nog steeds een tijdelijke route na Świnoujście

Voor we Międzyzdroje bereiken, genieten we van een bijna drie kilometer lang traject direct langs zee, dat me doet denken aan de mooie momenten van mijn tocht vorig jaar over de volledige Velo Baltica-route, oftewel EuroVelo 10, in West-Pommeren. Het eerdere deel van de route na Świnoujście loopt echter nog steeds over een tijdelijke omleidingsroute met een matige ondergrond - niet rampzalig, maar duidelijk minder comfortabel dan de rest van het traject. Dit heeft te maken met de beperkingen rond de gasterminal van Świnoujście. Gelukkig wordt er gesproken over een definitieve oplossing voor fietsers - de aanleg van een nieuw fietspad langs de Barlickiego-straat door de stad Świnoujście.

Image

West-Pommeren doet het ook uitstekend

Terwijl ik Duitsland prijs om zijn duidelijke en goed bewegwijzerde routes, verdient ook Polen dezelfde lof. De makers van de West-Pommerse fietsroutes besteden eveneens veel aandacht aan informatievoorziening, en doen dat op dit moment op het meest geavanceerde niveau van het land. In mijn herfstrapport van de Velo Baltica-route was ik al onder de indruk van de uitstekende kaarten en informatieborden die West-Pommeren ter plekke inzet op locaties waar de doorgang tijdelijk problematisch is of waar het tracé wordt omgeleid. West-Pommeren beschikt bovendien over een eigen fietsapp, die handig is voor navigatie op de routes, waaronder de Fietsroute rond de Szczecin-lagune. En wie liever iets gedrukt bij zich heeft, kan bij informatiepunten in de steden van West-Pommeren terecht voor kleinere folders en gidsen over afzonderlijke routes en etappes. Precies dit verwachten we van toonaangevende Poolse fietsroutes.

Image

Ondergrondse stad die een langere stop waard is

In dit gebied loopt de Fietsroute rond de Szczecin-lagune, net als EuroVelo 10, vlak langs de Ondergrondse Stad - een complex van bunkers onder de Baltische duinen, gebouwd door de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Na de oorlog werden de bunkers overgenomen door het naoorlogse Polen, uitgebreid en omgevormd tot een commandocentrum voor een mogelijk conflict met de NAVO. Het is een interessante plek om te bezoeken, vooral met een enthousiaste gids. Maar... de enige georganiseerde rondleiding die beschikbaar is, duurt voor een fietstoerist veel te lang en wordt bovendien slechts op vaste tijden aangeboden. Voor fietsers zou een korte rondleiding van ongeveer 30 minuten, op aanvraag, een veel praktischere optie zijn dan de groepsrondleiding, die in ons geval ongeveer anderhalf uur duurde. Ook een bewaakte fietsenstalling zou welkom zijn, zodat fietsers hun fiets met een gerust hart kunnen achterlaten tijdens het bezoek aan deze boeiende plek.

Image

Een bijzondere weg door het Wolin Nationaal Park

Na het drukke en weinig fietsvriendelijke Międzyzdroje verlaat de Fietsroute rond de Szczecin-lagune de bebouwing van Wapnica met een geleidelijke klim en voert daarna kort het Wolin Nationaal Park in. Op dit traject valt het unieke wegontwerp meteen op: het zogeheten “2 minus 1”-profiel, met een centrale strook van kasseien. Deze oplossing is bedoeld om het autoverkeer af te remmen en tegelijk veiligheid en comfort te bieden aan fietsers op de geasfalteerde zijstroken, die samen twee eenrichtingsfietspaden vormen. Het is een praktische en esthetische oplossing, vooral op plekken als nationale parken. Brandenburg past hetzelfde principe toe in de Uckermark, op wegen die door het bosgebied Schorfheide-Chorin lopen.

Image

Het Slavisch en Vikingencentrum op Wolińska Kępa

Een andere interessante plek langs de route is het Slavisch en Vikingencentrum, gelegen op het eiland Wolińska Kępa, aan de overzijde van de rivier tegenover het centrum van Wolin. Het terrein telt een tiental houten gebouwen die het beeld oproepen van het vroegmiddeleeuwse Wolin van duizend jaar geleden, uit de 9e tot 11e eeuw. Bezoekers kunnen de gebouwen van binnen bekijken en kennismaken met de leefomstandigheden van de vroege Slaven, waarbij alle objecten zijn uitgerust met replica’s van gereedschappen en gebruiksvoorwerpen zoals die in het historische Wolin werden gebruikt. Elke zomer vindt hier het Festival van Slaven en Vikingen plaats, dat liefhebbers van deze fascinerende periode aantrekt.

Image

Koning Harald Blauwtand, Jomsborg en de Vikingen

Een intrigerend onderwerp dat vaak opduikt bij het lezen over het Slavisch en Vikingencentrum, is de werkelijke locatie van Jomsborg, het legendarische Vikingbolwerk waar het centrum regelmatig naar verwijst. Volgens de Vikingensaga’s was Jomsborg een grote nederzetting bij de monding van de Oder in de Oostzee. Van daaruit zouden de Vikingen de Slavische gebieden hebben gecontroleerd en veroverd. Archeologisch onderzoek, waaronder ook dat van de nazi’s in de jaren 1930, die op zoek waren naar Scandinavische wortels en Arische oorsprong, wist de exacte locatie van Jomsborg echter nooit vast te stellen. In 2023 meldden de media dat de Szczecinse archeoloog Wojciech Filipowiak mogelijke sporen van Jomsborg had geïdentificeerd op Galgenberg, ten zuiden van Wolin, vlak bij de recent geopende, indrukwekkende uitkijktoren - een plek die ook langs de route een interessante stop kan zijn. Een runensteen in het stadspark herdenkt vermoedelijk de dood van de Deense koning Harald Blauwtand in Wolin en versterkt de historische sfeer van dit gebied.

Image

Het mooiste van de Fietsroute rond de Szczecin-lagune

Na Wolin, na een kort traject over rustige lokale wegen en vervolgens een korte rit over een fietspad dat fietsers behoedt voor diep zand, bevinden we ons opnieuw in open ruimte, dicht bij het water van de Szczecin-lagune. Net als bij Anklam twee dagen eerder leiden grindwegen op de waterkeringen van de lagune ons richting het eindpunt. Vanaf hier tot aan Szczecin fiets je over een van de meest landschappelijk aantrekkelijke fietsroutes van Polen - wie hier komt voor rust, natuurlijke landschappen en puur fietsplezier, vindt dat achter vrijwel elke bocht. Niet het hele traject is volledig gescheiden van autoverkeer - tussen enkele dorpen maken we gebruik van openbare wegen - maar dit zijn juist de plekken die veel fietsers bijzonder zullen aanspreken.

Image

Fietsvriendelijke plekken in West-Pommeren

Onze laatste nacht brachten we door in Taverne en pension Panorama in Stepnica. Deze plek herinnerde me opnieuw aan het concept van fietsvriendelijke locaties in West-Pommeren. Een van de belangrijkste uitgangspunten van dit initiatief is het aanbieden van overnachtingsmogelijkheden voor één nacht, bedoeld voor fietsers die onderweg zijn op meerdaagse tochten. Tot de fietsvriendelijke plekken behoren ook restaurants en andere eetgelegenheden waar fietsers hun fiets met bagage op een zichtbare plek kunnen achterlaten, zodat ze met een gerust gevoel van hun maaltijd kunnen genieten. In ruil voor deelname aan het programma verbinden de West-Pommerse autoriteiten zich ertoe deze locaties te promoten in hun publicaties en op de website met fietsvriendelijke plekken.

Image

Een andere belangrijke voorwaarde is de mogelijkheid om fietsen veilig op te bergen in een afgesloten ruimte. In hotels krijgen fietsers vaak toegang tot een ruimte bij de receptie, meestal aangeduid als bagageruimte. Steeds vaker richten accommodaties ook aparte plekken buiten het hotel of pension in, zoals overkappingen of garages, speciaal voor fietsers. Deze ruimtes zijn vaak uitgerust met oplaadpunten voor e-bikeaccu’s en basisgereedschap voor kleine reparaties. Een fijne extra is een plek om van kleding te wisselen, natte spullen te laten drogen en soms zelfs eenvoudige reserveonderdelen te kunnen kopen tegen een redelijke prijs.

Image

Een bosintermezzo in het Goleniów-bos

Tussen de trajecten langs de Szczecin-lagune en het Dabie-meer rijden we ongeveer een uur door het Goleniów-bos, of preciezer gezegd door de randen ervan. Het is een perfecte onderbreking, want dit is een van de laatste delen van de route waar je kunt genieten van een aangenaam, licht glooiend terrein dat ideaal is om te fietsen. De bospaden van het Goleniów-bos leiden ons opnieuw naar waterkeringen, ditmaal langs de rivier de Ina, die we volgen richting het noordelijke deel van het Dabie-meer. Hier steken we de lange brug over de Ina over, die een mooi uitzicht biedt en een goed beeld geeft van hoe dit gebied er in het voorjaar uit moet zien. Daarna volgen opnieuw lange grindstroken, dit keer langs de oevers van het Dabie-meer.

Image

Verschillende manieren om de route te fietsen

In een rustig, toeristisch tempo kun je de bijna 300 kilometer rond de Szczecin-lagune en het Dabie-meer in 4 tot 5 dagen afleggen. Dat maakt deze route tot een ideale keuze voor een langere voorjaarsvakantie of als onderdeel van een tweeweekse zomervakantie. Wie het tempo opvoert en sommige bezienswaardigheden overslaat, kan de Fietsroute rond de Szczecin-lagune ook in 3 dagen of minder rijden. Dankzij de handige, het hele jaar door beschikbare treinverbinding naar Świnoujście, ongeveer halverwege de route, is het bovendien eenvoudig om de tocht op te splitsen in twee ontspannen etappes die in vrijwel elk weekend van het jaar passen.

Image

Voor wie de voorkeur geeft aan kortere afstanden, leent vooral het oostelijke deel van de route zich goed voor dagtochten. De etappes van Szczecin naar Goleniów, van Goleniów naar Wolin en van Wolin naar Świnoujście springen eruit, omdat ze vrijwel parallel lopen aan de regionale spoorlijn tussen Szczecin en Świnoujście. Het is wel aan te raden deze dagtochten buiten het drukke zomerseizoen te plannen, bijvoorbeeld in het voorjaar of najaar, om de drukte te vermijden en het fietsseizoen te verlengen. West-Pommeren heeft onlangs nieuwe treinen in gebruik genomen met ruime fietsafdelingen - misschien brengen ze je wel naar Świnoujście.

Image

Blue Velo, de Oder-Neisse-route en Berlin-Usedom

Terwijl we over de lange trajecten langs de Szczecin-lagune en het Dabie-meer fietsen, is het gemakkelijk te vergeten dat we hier ook delen van riviergebonden fietsroutes volgen. Het volledige oostelijke deel van de Fietsroute rond de Szczecin-lagune loopt samen met de Blue Velo-route, die verder naar het zuiden voert, onder meer naar plaatsen als Gryfino en Trzcińsko-Zdrój, waar oude spoorlijnen zijn omgevormd tot fietspaden. Aan Duitse zijde, kort na de grensovergang, sluit de route rond de Szczecin-lagune aan op de Oder-Neisse-route, waarmee zij samen verder lopen tot aan de Oostzee. Hetzelfde geldt voor de populaire route Berlin-Usedom, al ontmoet die de lagune pas bij Ueckermünde.

Image

Veiligheid, comfort, natuur en interessante plekken

Dit zijn de woorden die elke fietsroute die we tegenkomen zouden moeten samenvatten. Uiteindelijk draait toegankelijke fietstoerisme hierom: de wereld actief ontdekken in veilige en aangename omstandigheden, met volop ruimte voor natuurbeleving. De Fietsroute rond de Szczecin-lagune voldoet perfect aan al deze criteria. Ze is zeer veilig, comfortabel zonder overdreven te zijn, en biedt tussen lange, rustige natuurtrajecten door plekken met boeiende verhalen. Een uitstekende keuze voor je volgende fietsavontuur.